\n
![\"medium-387ac418aa34c9fc10c045ce5c3b658a282f4776\"](\"https:\/\/erwinkompanje.files.wordpress.com\/2020\/04\/medium-387ac418aa34c9fc10c045ce5c3b658a282f4776.jpg?w=700\")
<\/p>\n
Er was ooit een tijd dat mensen doodgingen aan ouderdom. \u2018Died of old age<\/em>\u2019. Als iemand een bepaalde leeftijdsgrens was gepasseerd werd de dood, als einde van het leven, verwacht en in veel gevallen zelfs verwelkomd. Het menselijk lichaam heeft, zoals elk organisme, een uiterste houdbaarheidsdatum. Voor mannen ligt deze wat lager dan voor vrouwen, maar gemiddeld sterven de meeste mensen rond tachtigjarige leeftijd. Bij het ontbreken van dementie gaat de lichamelijke veroudering gelijk op met een geestelijke rijping. Veel oude mensen in verzorgingshuizen en verpleeghuizen streven geen kwantiteit na, maar kwaliteit. Wel een ander soort kwaliteit dan jonge mensen nastreven. Oude mensen \u2018hoeven niet meer zo nodig\u2019, de carri\u00e8re is al lang voorbij, veel dierbaren zijn hen al in de dood voorgegaan, er is geen zucht meer naar materie, dineren in restaurants of het rusteloos bereizen van de wereld hoeft niet meer. Oude mensen willen in deze fase van hun leven vooral frequent contact met anderen, liefs met hun dierbare kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen.<\/p>\n![\"5523729\"](\"https:\/\/erwinkompanje.files.wordpress.com\/2020\/04\/5523729.png?w=700\")
<\/p>\n
In veel verzorgingstehuizen en verpleeghuizen zit de man met de zeis in de recreatieruimte te wachten op zijn volgende klant. En als de bejaarde gewaar wordt van deze aanzegger van de dood, dan is er opvallend zelden verzet, maar veelal berusting. Het is voor de meeste ouderen wel goed geweest. Boven de overlijdensberichten in de kranten staat dan veelal \u2018Na een welbesteed leven\u2019; \u2018Rustig is weggegleden in de dood\u2019; \u2018In de mist van Alzheimer is zij overgegaan in het licht\u2019<\/em>. Zelden is er strijd, zelden verzet, altijd berusting, veelal opluchting maar ook is er bij de nabestaanden een zoet gemis in de herinnering maar wel acceptatie.<\/p>\nDe man met de zeis wordt bij oude mensen opvallend vaak een beetje geholpen. Een griep, een longontsteking (\u2018Friend of the aged<\/em>\u2019 zoals William Osler het noemde), een fatale beroerte geven velen het laatste onvermijdelijke zetje over de rand van het geleefde leven in de onvermijdelijke dood.<\/p>\nIn de laatste weken heet de natuurlijke, te verwachten \u2018dood aan ouderdom<\/em>\u2019 in veel gevallen ineens anders. Nu heet deze \u2018Dood door corona\u2019<\/em> en zijn overleden bejaarden ineens \u2018Coronaslachtoffers<\/em>\u2019. Een overleden bejaarde is ineens een cijfer in de dagelijkse ronkende update van het RIVM. Deze cijfers maken in de samenleving indruk. \u2018Alweer 130 Coronaslachtoffers te betreuren\u2019. \u2018Vandaag gelukkig minder Coronadoden\u2019<\/em>. Is dit het \u2018nieuwe normaal<\/em>\u2019, een term waar ik toch wel wat toenemend jeuk van begin te krijgen.<\/p>\nEr is immers geen verschil tussen de dood door het coronavirus en andere onvermijdelijke laatste zetjes zoals influenza of de banale longontsteking. Zij komen allen in de laatste levensfase, verlopen vrijwel altijd gelijk en artsen en verzorgenden in de eerste lijn verwachten deze laatste zetjes en accepteren in samenspraak met de oude zieke en diens naasten in de meeste gevallen dit als het einde is van het aardse bestaan en sturen hen niet in naar ziekenhuizen. Dat dient immers in de meeste gevallen ook geen doel.<\/p>\n
Voorafgaande aan de Coronacrisis hield geen enkele krant een lijstje bij van hoeveel ouderen dagelijks waren overleden aan de influenza of een banale pneumonie. Vorige week werd in de kranten gekopt dat \u2018Het CBS honderden coronadoden meer zag dan het RIVM<\/em>\u2019 In de berichtgeving stond dat negen van de tien van deze overledenen ouder waren van 65 jaar. \u00a0In de statistiek van het CBS valt echter te zien dat dit dan vooral ouderen van 80 jaar of meer zijn. Het ging om de onverwachte oversterfte. Heel normaal tijdens een rondwarend virus, zoals elk jaar ten tijde van influenza. Van velen is niet vastgesteld dat infectie met het coronavirus het laatste zetje was, maar dit is wel de grote verdachte. De media schroomde niet om dit wijdlopig onder de aandacht te brengen. De coronaramp was immers nog groter dan we hadden gedacht. Het aantal doden was wellicht tweemaal zo hoog. Ik vermoed dat veel weldenkende artsen zonder te testen de dood in de laatste levensfase hadden geaccepteerd als normaal en te verwachten overlijden. Het dient echt geen doel te weten door welk virus of welke bacterie de fatale longontsteking was ontstaan. \u00a0Zelfs niet in een tijd waarin corona het hele leven blijkt te beheersen. Een ander bericht: \u2018Ruim vijftig coronadoden in Rotterdamse verpleeghuizen<\/em>\u2019. De \u2018Helft van de dementerende ouderen op \u00e9\u00e9n afdeling overleden<\/em>\u2019. Als deze dementerende ouderen aan influenza waren overleden, zoals elk jaar tijdens de seizoengriep gebeurt, dan vraag ik mij af of dat de krant had gehaald. Het is goed om te realiseren dat in de winter van 2017-2018 naar schatting tussen 9.000 en 10.000 mensen in Nederland zijn overleden aan infectie met het influenzavirus. Het betrof in de meeste gevallen ook hier ouderen. Hetgeen te verwachten was.<\/p>\nWe leven klaarblijkelijk in een illusie van onsterfelijkheid. Zeker in tijd van corona. We willen en kunnen klaarblijkelijk niet accepteren dat oude mensen in de laatste levensfase komen te overlijden. Waaraan zij doodgaan? Dat doet er niet toe. Het was immers te verwachten. Maar, heel opvallend, niet in de tijd van corona. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (sic) gaat onderzoek doen naar sterfgevallen in het Rotterdamse verpleeghuis De Leeuwenhoek<\/em> alwaar vijftien dementerende ouderen zijn overleden, vermoedelijk aan het coronavirus, maar het kon ook influenza zijn. Minister De Jonge stelde tijdens de ministerraad: \u2018De signalen over deze locatie zijn natuurlijk serieus genoeg om te willen weten: wat is hier aan de hand?<\/em>\u2019. Heeft de inspectie in de winter van 2017-2018 ook onderzoek ingesteld naar de duizenden influenzadoden? Was het toen ook onderwerp van de ministerraad? Wat is er aan de hand?<\/em>\u00a0Dit: Oude mensen in de laatste levensfase gaan dood aan een fatale infectie door een virus of bacterie. Zoals dat al vele honderden jaren, jaar in jaar uit, gebeurt.<\/p>\nOm te voorkomen dat ouderen komen te overlijden aan het coronavirus (of ander virus of bacteri\u00eble luchtweginfectie) worden zij nu ineens streng ge\u00efsoleerd. Juist hetgeen waardoor zij nog kwaliteit ervaren in hun laatste levensfase dat wordt hen nu resoluut en zonder eigen inspraak afgenomen. Sociale interactie met hun geliefden moet digitaal via Skype of vanachter glas. Kleinkinderen mogen niet meer worden geknuffeld, mogen niet meer worden aangeraakt, mogen niet meer op bezoek komen, de kinderen van de ouderen mogen hen niet meer bezoeken, zoenen of omhelzen. Ik zag om een verzorgingstehuis in mijn woonplaats dreigende rood-witte linten gespannen. A place not to be<\/em>. Fysieke communicatie is ineens een taboe geworden, terwijl aanraking bij ouderen zo belangrijk is. Social distancing en isolatie is voor ouderen vreselijk.\u00a0Skin hunger<\/em> wordt het genoemd, het schadelijk ontberen van lichamelijk contact. Anderhalve meter (en meer) distantie zal voor velen fataal worden doordat zij ontredderd verkommeren in isolement. Dementerenden zullen echt niet begrijpen waarom hun geliefden niet meer op bezoek komen. Een humanitaire ramp voltrekt zich momenteel in het rusteloos streven om het aantal coronadoden zo laag mogelijk te houden. Begrijp mij goed, elk overlijden van een dierbare is voor de naasten een amputatie, maar in de laatste levensfase is het iets waar wij ons wel op kunnen voorbereiden. Onsterfelijkheid is \u00e9cht een illusie. Daar moeten we ons veel meer van bewust zijn en laten we een medemens die op hoge leeftijd komt te overlijden niet kil statistisch verwerken als een \u2018coronadode\u2019 maar als een natuurlijk en te verwachten overlijden na een lang leven. \u00a0Boven het overlijdensbericht moet geschreven worden: \u2018Na een welbesteed leven is rustig op hoge leeftijd overleden<\/em>\u2019 maar laat dat overlijden dan om basale humanitaire redenen wel plaats vinden in de aanwezigheid van hen die er voor de oudere nog toe doen. Ik moest denken aan het prachtige lied van Claudia de Breij \u2018Mag ik dan bij jou\u2019.<\/a> Zij eindigt met:<\/p>\nAls het einde komt
\nEn als ik dan bang ben
\nMag ik dan bij jou?
\nAls het einde komt
\nEn als ik dan alleen ben
\nMag ik dan bij jou?<\/p>\n
Gaan wij dit mensen onthouden?<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De website van Prof.Dr. Erwin J.O Kompanje heeft bijzondere indruk op mij gemaakt. Een van de artikelen heeft zelfs mijn huidige gedachtenwereld betreffende ouder worden en de daarmee samenhangende onvermijdelijke dood, behoorlijk in beroering gebracht. Prof Dr, Erwin J.O.Kompanje houdt zich bezig met “Klinische Ethiek” en is in die hoedanigheid verbonden aan de IC afdeling […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-28191","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ongecategoriseerd"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.tulipphoto.pro\/journaal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28191","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.tulipphoto.pro\/journaal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.tulipphoto.pro\/journaal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tulipphoto.pro\/journaal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tulipphoto.pro\/journaal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28191"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.tulipphoto.pro\/journaal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28191\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28971,"href":"https:\/\/www.tulipphoto.pro\/journaal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28191\/revisions\/28971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.tulipphoto.pro\/journaal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28191"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tulipphoto.pro\/journaal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28191"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tulipphoto.pro\/journaal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28191"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}